Historia Spółki

 

 

W 1917 roku – 100 lat temu  Zrzeszenie Polskich Ogrodników – Producentów  w osobach S. Olszewski ze Śremu, J. Marciniec z Poznania, W Kowalski z Ujazdu oraz F. Ścieciński z Kościana powołało do życia Spółkę Hodowców Nasion Warzyw i Kwiatów „Spójnia”.

Na uwagę zasługuje istotny fakt, że dzieje się to jeszcze w czasach państwa pruskiego. Należy to odnieść jednak do tego , że pierwsze wiadomości o świadomej i systematycznej hodowli w Polsce odnoszą się do roku 1860. Nestorami tego procesu byli miedzy innymi Władysław Pepłowski z Sarnowa, Maksymilian Jackowski z Pomarzanowic oraz propagator polskiego postępu rolniczego – Dezydery Chłapowski z Turwi. Miarą oceny tej działalności była uchwała sekcji rolniczej Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim z dnia 26.02.1861r., która głosiła „należy wprowadzać do produkcji w Polsce krajowe odmiany unikając sprowadzania odmian zagranicznych. Za konieczne uważa się rozwijanie hodowli krajowej”.

 

„Spójnia” była w tym czasie jaskółką na ziemiach zachodnich, która stała się zarodkiem w rozwoju polskiej hodowli roślin ogrodniczych. Zachowane dokumenty świadczą o prężnej działalności „Spójni”. Możliwość rozwoju spółki zapewniło już w odrodzonej Polsce wydzierżawienie w 1921 r. od Skarbu Państwa 625 ha gruntów wraz z założeniem folwarcznym w Nochowie.  „Spójnia” przekształciła się w Towarzystwo Akcyjne w Nochowie

Podwórze majatku Nochowo, 1924 rok

Podwórze majątku Nochowo, 1924 rok

Kolejnym istotnym wydarzeniem było nawiązanie współpracy w zakresie obrotu materiałem siewnym z rodziną Wachowiaków, których kilka późniejszych pokoleń było związanych ze  „Spójnią”. W efekcie tego kontraktu w 1927 roku Wachowiakowie powołali do życia spółkę  pod nazwą „Jan Wachowiak i Ska” Spółka Rolniczo-Handlowa w Śremie podejmując sformalizowaną współpracę ze „Spójnią”:

 

„Orędownik Publiczny” 1927, nr 41, s.207.

W naszym rejestrze handlowym A. zapisano dzisiaj pod nr. 254 jawną spółkę handlową, pod firmą: „Jan Wachowiak i Ska” Spółka Rolniczo Handlowa w Śremie. Osobiście odpowiedzialnemi spółnikami są: 1) kupiec Jan Wachowiak ze Śremu i 2) kupiec Tomasz Wachowiak ze Śremu. Spółka rozpoczęła swą działalność w dniu 1 lipca 1927 r. i zajmuje się handlem produktów rolnych i eksploatacją hodowli nasion firmy „Spójnia” Tow. Akc. Nochowo. Do zastępowania firmy upoważnieni są obaj wspólnicy razem lub każdy z osobna. – Śrem 12 lipca 1927 r. Sąd Powiatowy

 

W tej formie nastąpił bardzo dynamiczny rozwój działalności „Spójni”, która w szybkim czasie zdobyła nie tylko rynek krajowy, lecz także nawiązała stały kontakt eksportowy z zagranicą.

 

W archiwum zachowało się ogłoszenie o Walnym Zebraniu akcjonariuszy „Spójni”, które pozwala ocenić kondycję finansową Spółki na przełomie lat 20 i 30 minionego stulecia

 

Z cennika hurtowego wydanego na lata 1937/1938 wynika, że utrzymywano w Nochowie 12 odmian roślin okopowych, 70 odmian roślin warzywnych i 180 odmian kwiatów.

 

Początkowo prace hodowlane polegały wyłącznie na selekcji masowej odmian hodowanych gatunków natomiast materiały do hodowli czerpano z krajowych, miejscowych populacji oraz krajów Europy, które klimatycznie były bliskie warunkom polskim. Wyselekcjonowanym materiałom nadawano własną krajową nazwę np. buraka ćwikłowego Rote Kugel nazwano Czerwona Kula.Dzięki staranności z jaką prowadzono tę metodę hodowli, odmiany „Spójni”  znacząco odróżniały się od odmian hodowanych w tych samych gatunkach przez firmy konkurencyjne.

W 1937 roku wprowadzono nową metodę hodowli polegającą na selekcji indywidualnej. Pozwoliła ona na znajdowanie nowych form zwłaszcza w gatunkach obcopylnych. Należy zaznaczyć, że w omawianym okresie prace hodowlane wspierała i nadzorowała Sekcja Centralna do Spraw Nasiennictwa Związki Izb i Organizacji Rolniczych RP w Warszawie, natomiast nasiona kwalifikowane były przez inspektora Wielkopolskiej Izby Rolniczej Referatu Nasiennictwa.

Okres II wojny światowej dla „Spójni” rozpoczął się dramatycznie. 20.10.1939 roku wraz z innymi obywatelami ziemi śremskiej rozstrzelano Leona Laudowicza – powstańca wielkopolskiego, pełniącego funkcję dyrektora „Spójni” od 1925 roku .

W latach okupacji 1939-1945r. rządcą był Niemiec  Paul Filip. Lata wojny poważnie uszczupliły dorobek przedwojennej pracy hodowlanej. Jednak dzięki ofiarnej pracy przedwojennych hodowców – Franciszka Wachowiaka, Mieczysława Marcińca oraz ogrodnika Ignacego Koralewskiego w ukryciu , na krańcowych polach  wysiewano i selekcjonowano własne materiały, które stanowiły istotną wartość hodowlaną. Przetrwały one do zakończenia wojny i stały się podstawą do prac hodowlanych w  reaktywowanej „Spójni”. Wśród nich były:

1. Burak ćwikłowy Czerwona Kula

2. Cebula Nochowska

3. Groch Cud Kelwedonu

4. Marchew Amsterdamska

5. Marchew Pierwszy Zbiór

6. Ogórek Delikates

7. Pietruszka Bardowicka

8. Rzodkiewka Ognista Kula

9. Rzodkiewka Szkarłatna z Białym Końcem.

10. Rzepa ścierniskowa Ulmska Biała

 

Rozpoczyna się powojenny okres nochowskiej hodowli związany ściśle z postacią przedwojennego hodowcy , udziałowca i reaktywatora  „Spójni” – inż. Franciszka Wachowiaka.


Po ukończeniu średniej szkoły rolniczej w Belnie pracował w znanej hodowli „Aleksander Janasz i Synowie” w Dańkowie koło Grójca, gdzie zdobywał pierwsze doświadczenia w hodowli roślin. Pracę w Nochowie rozpoczął w 1937 roku. Zajmował się hodowlą roślin ogrodniczych oraz hodowlą konia szlachetnego półkrwi. Uważa się go za ucznia dr Edwarda Kosteckiego, wychowawcę wielu pokoleń znanych hodowców.

W styczniu 1945 roku Towarzystwo Akcyjne „Spójnia” podjęło przerwaną przez II wojnę działalność.  Franciszek Wachowiak 25 maja 1946 roku jako Dyrektor i Główny hodowca „Spójni” zawarł z Ministrem Rolnictwa umowę dzierżawy majątku Nochowo. Umowę zawarto na 12 lat do 30 czerwca 1958 roku. Jednak pod koniec 1950 roku spółka zostaje podporządkowana Centralnemu Zarządowi selekcji Roślin Ministerstwa Rolnictwa w Warszawie i działa odtąd pod nazwą „Spójnia” S.A. Hodowla Nasion – Pod przymusowym zarządem państwowym – Stacja Selekcji Roślin w Nochowie.

W 1954 roku za usilnym staraniem dyrektora Wachowiaka „Spójnia” powiększa swój obszar przejmując na podstawie umowy dzierżawy – gospodarstwo Kadzewo o pow. 327 ha wraz z zabudowaniami.

Kadzewo - obora, lata 50-te  Kadzewo - obecnie magazyn

Kadzewo - obora, lata 50-te                                                  Kadzewo - obecnie magazyn

 

Od 01 stycznia 1958 roku przymusowy  zarząd państwowy nad „Spójnią” przejmuje Centrala Nasiennictwa Ogrodniczego i Szkółkarstwa. Następnie na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 23 sierpnia 1958 „Spójnia” S.A. Hodowla nasion zostaje przejęta na własność Państwa i działa jako przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą „Centrala Nasiennictwa Ogrodniczego i Szkółkarstwa Przedsiębiorstwo Państwowe Hodowla Roślin Ogrodniczych Nochowo w Nochowie i w tej formie działa do 01 stycznia 1966 roku. W wyniku kolejnych reorganizacji zostaje przemianowana na Stację Hodowli Roślin Ogrodniczych w Nochowie i pod tą nazwą działa do 1991 roku. W tym czasie trzykrotnie zmienia się podporządkowanie Stacji: 1966-1975 podlega Zakładowi Roślin Ogrodniczych w Poznaniu; 1975-1982r. podlega Okręgowemu Przedsiębiorstwu Hodowli Roślin i Nasiennictwa Ogrodniczego w Poznaniu; 1982-1991r. podlega Wielkopolskiej Hodowli Roślin Ogrodniczych w Poznaniu.

W 1971 roku Stacja powiększa swój obszar przejmując obiekt Międzychód o powierzchni 80 ha. Dzieje się to za staraniem ówczesnego dyrektora  Stacji – inż. Stanisława Kossego.


 

W okresie gospodarki socjalistycznej niemożliwe było istnienie spółek z prywatną inicjatywą. W związku z tym przestaje istnieć Spółka Akcyjna w Nochowie. Zmiany organizacyjne nie pozwoliły także umieścić słowa „Spójnia” w nazwach nowo powstałych w tym czasie państwowych firmach. Chociaż przekształcenia tego okresu nie spowodowały zniknięcia hodowli z terenu Nochowa, to wpłynęły jednak znacznie na zakres hodowli. W pierwszym rzędzie zlikwidowano hodowlę kwiatów, aby w to miejsce rozszerzyć hodowlę warzyw. W ramach państwowej hodowli, centralnie sterowanej możliwe było również przenoszenie odmian z jednej stacji hodowlanej do innej. W ten sposób Nochowo zmuszone było zarówno do oddania niektórych u siebie wyhodowanych odmian innym podmiotom, jak i przyjęcia materiałów hodowlanych innych polskich ośrodków. Stąd w 1955 roku Hodowla Roślin w Nochowie wprowadziła do Państwowego Rejestru  następujące odmiany:

1. Ogórek Nochowski

2. Ogórek Delikates

3. Marchew Amsterdamska

4. Marchew Pierwszy Zbiór

5. Rzodkiewka Ognista Kula

6. Rzodkiewka Szkarłatna z Białym Końcem

7. Groch Cud Kelvedonu

8. Groch Szkarłatna Perła

9. Pietruszka Bardowicka

10. Rzepa Ulmska

11. Rzepa Bortfeldzka

Natomiast w 1961 roku Hodowla Roślin w Nochowie zarejestrowała:

1. Burak ćwikłowy Czerwona Kula

2. Sałata Nochowska

3. Fasola szparagowa Quittlinga

Przykłady odmian, które zostały wyhodowane w Nochowie i oddane innym firmom hodowlano – nasiennym:

1. Sałata Królowa Majowych

2. Rzodkiewka Saxa

3. Pietruszka Berlińska

Trzeba zaznaczyć, że powyższe 3 odmiany również figurują do dnia dzisiejszego w Krajowym Rejestrze.

 

Wiele działań objętych w tym czasie centralnym planowaniem nie zakończyło się sukcesem dla hodowli w Nochowie. Przykładem mogą być tutaj prace z materiałami hodowlanymi kalafiora, kapusty, pomidora, pora, form tetraploidalnych rzodkiewki i szpinaku, które nie doprowadziły do rejestracji odmian w tych gatunkach. Sytuację tę można wyjaśnić w ten sposób, że w czasie, gdy Polska znajdowała się w bloku państw Układu Warszawskiego niemożliwy był przepływ materiałów hodowlanych przede wszystkim z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych, które w dużo mniejszym stopniu lub wcale nie doświadczyły zniszczeń wojennych i zachowały ciągłość hodowli. Wobec tego postęp hodowlany, pomimo, że hodowla była działalnością wspieraną finansowo przez instytucje państwowe, nie mógł być w Polsce tak szybki, jak w krajach znajdujących się po drugiej stronie „żelaznej kurtyny”. Pewne jej rozszczelnienie  nastąpiło w końcówce lat 70-tych i na początku lat 80-tych ubiegłego wieku, spowodowało napływ odmian holenderskich na teren naszego kraju. Nawiązanie w tym czasie kontaktów naukowych z krajami zachodnimi, w tym z USA, doprowadziło do wymiany pomiędzy sobą materiałów hodowlanych. Sytuacja ta ożywiła krajową hodowlę warzyw. Z szansy jaka wówczas się pojawiła skorzystali również hodowcy z Nochowa. Poza rozwojem hodowli grochu siewnego łuskowego (groch konserwowy), zostaje zainicjowana w tym okresie hodowla cebuli, buraka ćwikłowego i mieszańcowych form zarówno ogórka szklarniowego jak i polowego. Pojawiają się zatem nowe rejestracje odmian w nowo stworzonym urzędzie, funkcjonującym do dnia dzisiejszego, o nazwie Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU):

- ogórka: Olimp F1, Lech F1 oraz Śremski F1 (1988 rok). Wysoka sprzedaż odmiany Śremski F1  odegrała dużą rolę w rozwoju firmy.

- grochu konserwowego Nefryt, Beniaminek, Topaz, Pegaz, Polar i Pionier

Powyższe odmiany mają już status odmian oryginalnych, czyli wywodzących się nie z selekcji innych odmian, a z krzyżowania przynajmniej dwóch różnych komponentów rodzicielskich.

Podsumowując ten okres, należy stwierdzić, że nie był to łatwy czas dla rozwoju hodowli w Nochowie. Zanotował on niski wskaźnik rejestrowania odmian mierzony liczbą rejestrowanych odmian w roku – 0,6 odmiany/rok. Zaowocował on jednak pogłębieniem wiedzy hodowlanej, stworzeniem zasad prowadzenia dokumentacji hodowlanej w oparciu o arkusze selekcyjne, książki polowe, książki magazynowe. Hodowlę twórczą oparto o krzyżowanie odmian. Hodowlę zachowawczą prowadzono według metody indywidualno – rodowodowej poprzez pojedynki, I, II i ewentualnie III rozmnożenie w zależności od współczynnika rozmnażania i wyrównania materiału hodowlanego.

Znaczące dla rozwoju hodowli było powstanie z inicjatywy ówczesnego dyrektora Wielkopolskiej Hodowli Roślin Ogrodniczych w Poznaniu – Kazimierza Małeckiego obiektu szklarniowego z oddzielnymi kabinami hodowlanymi. Obiekt ten do dnia dzisiejszego przyczynia  się do usprawniania działań hodowlanych.

szklarnie kabinowe lata 50-te  kabiny szklarniowe - obecnie

szklarnie kabinowe, lata 50-te                                                      szklarnie kabinowe - obecnie

 

Za okres przemian ustrojowych można uznać lata kiedy Polska staje się krajem opartym o gospodarkę rynkową nawiązując do państw Europy Zachodniej.

Po odłączeniu się Stacji Hodowli Roślin Ogrodniczych od Wielkopolskiej Hodowli Roślin Ogrodniczych w Poznaniu w dniu 28 czerwca 1991 utworzono Przedsiębiorstwo Hodowli i Nasiennictwa Roślin Warzywnych „Spójnia” w Nochowie. I tu następuje istotny przełom – po prawie 25 latach powraca nazwa „Spójnia”. Jednak w 1993 roku na wniosek AWRSP Przedsiębiorstwo zostało zlikwidowane a na okres przejściowy powołano Gospodarstwo Hodowli Roślin Ogrodniczych Skarbu Państwa w Nochowie, które z kolei z dniem 28 czerwca 1994 r. przekształcono w „Spójnia” Hodowla i Nasiennictwo Ogrodnicze Spółka z o.o. ze 100% udziałem AWRSP.W tym kształcie firma funkcjonuje po dzień dzisiejszy.

Można powiedzieć, że po 1989 roku sytuacja w hodowli roślin zmienia się na lepsze. Na początku wymienionego okresu (do roku 1998) odnotowuje się duży postęp:

- w hodowli buraka ćwikłowego - uzyskano odmiany o dużej zawartości związków betalainowych, bardzo cennych dla przemysłu naturalnych barwników spożywczych - Nochowski i Chrobry.

- w hodowli grochu – powstają odmiany o dużej zawartości cukrów, zróżnicowane pod względem wczesności (Duet, Grand, Apatyt, Amur, Lawa, Dino, Maraton, Neron, Jantar

- w hodowli ogórka  - powstają odmiany partenokarpne i genetycznie pozbawione goryczy (Dukat F1, Malta F1, Kosmos F1, Major, Koral F1, Promyk F1, Moro F1, Orion F1, Onyks F1, Perła F1).

- w hodowli cebuli - odmiany nadające się do długotrwałego przechowywania (Pino).

Spółka przejmuje w tym czasie materiały hodowlane pochodzące z Akademii Rolniczej w Lublinie i rejestruje nowe odmiany lędźwianu - Derek i Krab oraz soczewicy - Tina.

Dział Hodowli zostaje podzielony na pracownie roślin: strączkowych (groch, fasola szparagowa i wielokwiatowa, bób, soczewica, lędźwian), dyniowatych (ogórek gruntowy, ogórek pod osłony, koper, sałata) korzeniowych (burak ćwikłowy, marchew, pietruszka), oraz cebulowych i krzyżowych (cebula, szczypiorek, rzodkiewka).

Za główny cel postawiono sobie tutaj tworzenie odmian, które będą przynosiły dochód Spółce. Takie odmiany muszą zatem charakteryzować się zdolnością do wydania wysokiego plonu dobrej jakości. Nie jest to już hodowla tylko tradycyjna ale wykorzystująca najnowsze techniki wspomagające takie jak in vitro czy badania molekularne. Podjęcie nowych zadań wiązało się z zatrudnieniem grona specjalistów z zakresu genetyki i hodowli roślin, z modernizacją i wyposażeniem pomieszczeń dostosowując je do wymogów nowoczesnej pracy (mechanizacja, komputeryzacja, dostęp do Internetu) oraz z powstaniem w firmie nowoczesnej Pracowni Biotechnologicznej.

    

W omawianych latach w firmie powstają nowe kreacje odmianowe w 12 nowych gatunkach użytkowych: bób, cebula (w tym odmiany ozime), fasola wielokwiatowa, fasola szparagowa (zielonostrąkowa, żółtostrąkowa), groch siewny cukrowy, ogórek partenokarpiczny do uprawy gruntowej, pietruszka korzeniowa, rzodkiewka, szczypiorek, soczewica, lędźwian, koper. W gatunkach, które znajdowały się już w hodowli: groch siewny łuskowy, ogórek i marchew, dokonał się w tym czasie również także bardzo duży postęp o czym świadczą liczne nowe zarejestrowane odmiany w tym mieszańcowe F1.

Intensywna praca nad hodowlą nowych odmian dawała w każdym kolejnym roku wymierne efekty :

- w 1998 roku pojawiają się pierwsze odmiany drobnobrodawkowe ogórka gruntowego z dużym udziałem partenokarpii – Polonez F1 i Fason F1 oraz odmiana kopru ogrodowego o dużej zawartości olejków eterycznych - Amat

- w 1999 roku zostaje wyhodowany groch łuskowy: Kaskada - bardzo plenna i wiernie plonująca odmiana, o dużych nasionach, a w nowym gatunku - rzodkiewce odmiana półdługa - Ksantypa.

- w 2000 roku  pojawia się groch łuskowy Radar - o drobniejszych, ciemnozielonych nasionach, dwie formy fasoli wielokwiatowej na suche ziarno Karo i Nata,  pierwsza z serii nowych odmian marchwi jadalnej Karlena, nowy gatunek pietruszki Brandenburska oraz odmiana  sałaty zimującej - Zina.

-  w 2001 roku - pojawia się nowa odmiany cebuli. Pierwszą z nich jest Wola.

W tym czasie zostają zarejestrowane dwie odmiany nowego gatunku - bobu: Bachus  i Basta, dochodzi jedna odmiana grochu: Donato, trzy odmiany marchwi jadalnej: Nantes 5 - Fanta, Berlikumer 2 – Berło,  i Flamanka  dwie kuliste odmiany rzodkiewki: Rota Roma, i Helro Era, trzy odmiany sałaty masłowej: Owacja, Milly-Elena i Szansa oraz pierwsza odmiana szczypiorku – Wulkan.

- w 2002 - zostaje zarejestrowana pierwsza w Polsce odmiana cebuli zimującej Agra nowy bób Jupiter (typ samokończący) a odmianami Atos i Lotos o żółtym strąku,  zostaje zapoczątkowana na nowo hodowla fasoli szparagowej. Odmiana Hetman to pierwsza zarejestrowana przez Spółkę odmiana grochu cukrowego. Pojawiają się także następne odmiany ogórka gruntowego: Śremianin o podwyższonej odporności na mączniaka rzekomego oraz  Lider F1. Nową formę użytkową w gatunku ogórek zapoczątkowują dwie odmiany: Rubin Medalista F1 oraz Jaspis F1. Są to ogórki partenokarpne wyglądem przypominające ogórka gruntowego ale uprawiane pod osłonami (ogrzewanymi, nieogrzewanymi) z przeznaczeniem na wczesne kiszenie na tzw. ogórki małosolne. Zostaje również wzbogacona kolekcja odmian rzodkiewki o odmiany: Gama (kulista) –oraz Poznanianka i Polanka ( półdługie).

 

Intensywne prace hodowlane w obiektach szklarniowych wiązały się z dużymi kosztami związanymi z dostawą energii cieplnej. Ze względów ekonomicznych oraz ekologicznych, firma zdecydowała się na przebudowę istniejącej kotłowni węglowej. Zastąpiono ją kotłownią, która do opalania wykorzystuje słomę pochodzącą z własnej produkcji. Kotłownia ogrzewa również pracownie, magazyny, suszarnie oraz biura.

 

- w 2003 roku zostaje zarejestrowana nowa kulista odmiana buraka ćwikłowego - Ceryl, posiadająca podwyższoną odporność na chwościka buraka, nowa średnio wczesna odmiana cebuli Wama oraz dwie przemysłowe odmiany marchwi Fatima i Finezja.

- w 2004 roku zostaje zarejestrowana następna odmiana cebuli – średnio późna Ławica (zdjęcie i podpis Złoty Medal GARDENIA 2013), samokończący bób Orlik, groch cukrowy Baron, dwie odmiany fasoli szparagowej, tym razem zielonostrąkowej polecanej dla przemysłu: Muza i Aga, marchew Kreta, dwie odmiany ogórka gruntowego Orzeł F1 i Adria Nowo F1 oraz Lazuryt F1 – ogórek o krótszym owocu z grupy “na małosolne”, który polecony został do uprawy pod niskimi tunelami, włókniną, a w sprzyjających warunkach nawet w gruncie.

- w 2005 roku zostaje zarejestrowana średniopóźna odmiana cebuli Wojka oraz żółtostrąkowa fasola szparagowa Poster przeznaczona do nowego kierunku uprawy fasoli - w tunelach foliowych.

- w 2006 roku zostaje zarejestrowana odmiana cebuli o nazwie Zorza, która jest pierwszym owocem nowego kierunku hodowli - odmian bardzo wczesnych o około 100 dniach  wegetacji. Poza tym pojawia się nowa odmiana bobu o dużych nasionach - Bonus, nowa odmiana fasoli żółtostrąkowej - Dominika oraz  pietruszka – Sonata - rok 2007 przynosi: rejestrację odmiany buraka ćwikłowego Tytus , o korzeniu cylindrycznym, wyhodowaną z myślą o możliwości uzyskania w procesie przetwórczym równej wielkości plastrów, pojawiają się nowe odmiany fasoli szparagowej: zielonostrąkową Elizę i żółtostrąkową Danter, groch cukrowy Hrabia, nowa cebula z grupy bardzo wczesnych – Tęcza  o mocniejszej suchej łusce oraz bardzo plenna odmiana marchwi jadalnej Delta. Rejestrowane są także dwie formy ogórka z grupy “na małosolne”: Bursztyn F1 i Karat F1, z możliwością uprawy  w gruncie. Odmianami Poznański F1 i Piast F1 zostaje zapoczątkowana seria nowych form typowego ogórka gruntowego.

 

Dysponowanie dużym asortymentem odmianowym wymuszało na firmie dokonywanie szeregu nowych inwestycji w Dziale Hodowli. Należało więc zapewnić roślinom optymalne warunki zarówno w polu czy pod osłonami jak i w miejscach składowania. W tym celu zakupiono nowoczesny, specjalistyczny sprzęt o dużej wydajności: ciągniki, pługi obracalne, agregaty uprawowe, precyzyjne siewniki zarówno do roślin grubonasiennych (fasola, groch, bób) jak i drobnonasiennych (marchew, sałata, cebula), pneumatyczny rozsiewacz do nawozów oraz specjalnie przystosowane kombajny do zbioru nasion różnych roślin warzywnych. Zebrane nasiona mogły być odpowiednio doczyszczone i posortowane na wymagane frakcje dzięki zainwestowaniu w odpowiednie do tego celu urządzenia - stoły sortujące, kalibratory do nasion, wialnie, bukowniki. Optymalne warunki ich przechowywania zapewniły wybudowane w omawianym okresie magazyny i chłodnie.

chłodnia do przechowywania wysadek

Chłodnia do przechowywania wysadek

magazyn nasion luzem

Magazyn nasion luzem - obecnie

Motorem napędowym dla działań hodowlanych była w tym okresie wysoka sprzedaż odmian, głównie ogórka Śremski F1 oraz kadra hodowców o wysokich kwalifikacjach zdolna do podjęcia nowych wyzwań. Rozwojowi hodowli sprzyjały:

- bezpośrednia państwowa dotacja i budżetowe środki generowane na rozwój badań, co dobrze rozwijało współpracę z nauką

- wdrożenia metody otrzymania haploidów ogórka oraz poszukiwania sposobów uzyskania odmian mieszańcowych rzodkiewki pod kierunkiem prof. dr hab. Katarzyny Niemirowicz-Szczytt z SGGW w Warszawie

- wdrożenia metody otrzymywania linii podwojonych haploidów w cebuli,  marchwi,  uzyskania materiałów z większą odpornością na chwościka buraka ćwikłowego, mączniaka rzekomego cebuli, antraknozy fasoli - współpraca z Akademią Rolniczą w Krakowie pod kierunkiem prof. dr hab. Barbary Michalik.

Kompleks szklarniowo-tunelowy  - obecnie

Podsumowując powyższy okres można stwierdzić, że był to sprzyjający czas dla rozwoju hodowli w nowej formie organizacyjnej. Dotacje państwowe, które „Spójnia” otrzymywała pozwalały na postęp techniczny służący rozwojowi hodowli w nowopowstałej Spółce. Jednak zasady przyznawania dotacji były obarczone niedoskonałościami. Istotnym kryterium była ilość odmian zgłoszonych do COBORU, często bez analizy ich przydatności na rynku producenta czy działkowca. Tym samym znaczna część odmian wyhodowana w tym okresie nie przyjęła się na rynku i Spółka  nie uzyskała przychodu z jej sprzedaży. Dodatkowo znając datę zaprzestania dotowania hodowli (2007 rok) nie poczyniono działań zabezpieczających Spółkę przed skutkami pomniejszenia wpływów z tego tytułu o ok. 1 mln zł rocznie, dlatego rok 2008 okazał się bardzo trudny dla „Spójni”. Nastąpiło znaczne przekroczenie zobowiązań wyznaczonych przez właściciela. Sytuacja ta stworzyła istotne zagrożenie dla istnienia Spółki.

W połowie 2009 roku w wyniku przeprowadzenia konkursu przez właściciela – Agencję Nieruchomości Rolnych w Warszawie zmienia się Zarząd Spółki. Z dniem 01 czerwca 2009 roku Prezesem Zarządu zostaje Paweł Wachowiak – osoba działająca od wielu lat w obszarze hodowli roślin ogrodniczych oraz produkcji rolnej.

 

Nowy Zarząd dostrzega potrzebę utrzymania i rozwoju hodowli  jako zadanie pierwszorzędne.  Rozpoczął się okres w którym Dział Hodowli musi być finansowany wyłącznie ze środków własnym Spółki – jest to kwota ok 2 mln zł rocznie. Nowy Zarząd podejmuje szereg działań organizacyjnych, gospodarczych, technicznych oraz inwestycyjnych celem sprostania tej nowej, trudnej sytuacji. Zmieniono w sposób zasadniczy uprawę gleby przez zastosowanie agregatów uprawowych typu kompaktor, zakupiono nowoczesny, wysokowydajny sprzęt do nawożenia organicznego, mineralnego oraz zabiegów chemizacyjnych. Pozwoliło to znacznie zwiększyć wydajność i terminowość wykonywanych prac a tym samym wpłynęło na oszczędności funduszu płac (ograniczenie nadgodzin). Równocześnie z wielką starannością zaczęto podchodzić do zgłaszania nowych odmian. Oprócz wyników badań pochodzących z COBORU za istotne przyjmuje się wyniki doświadczeń u producentów. Pozytywna ich opinia poparta zadowoleniem firm przetwórczych pozwala zmniejszyć ryzyko związane z zarejestrowaniem danej odmiany. W związku z takim podejściem liczba zgłaszanych przez Spółkę odmian zmalała ale jakość i szanse rynkowe uległy radykalnej poprawie.

W ostatnim okresie nową jakość prac hodowlanych odzwierciedlają następujące odmiany

- w 2008 roku, Spójnia rejestruje odmiany: ogórka Huzar F1 oraz Meteor F1 z przeznaczeniem na zbiór owoców w typie konserwowym, buraka ćwikłowego Borus o mniejszej rozecie liściowej, grochu konserwowego Kanon, który zapoczątkowuje serię odmian wczesnych, na które jest wówczas większe zapotrzebowanie oraz szczypiorku Jowisz o bardziej wzniesionym pokroju i grubszym szczypiorze.

- w 2009 roku na większą uwagę zasługuje rejestracja nowej fasoli żółtostrąkowej Uniwersa która staje się najlepiej plonującą fasolą w niezależnych badaniach COBORU, pietruszki korzeniowej o nazwie Samba, bardzo dobrze postrzeganej przez profesjonalistów, oraz grochu wczesnego Opty.

- w 2010 roku zostają zarejestrowane: pierwsze heterozyjne odmiany marchwi w typie nantejskim: Alfa F1 i Fama F1, pierwsza odmiana mieszańcowa cebuli Rosa F1, kolejna odmiana z serii wczesnego grochu konserwowego – Kantata,  pietruszka korzeniowa – Warta, druga odmiana cebuli ozimej Algida (wcześniejsza od odmiany Agra) oraz trzy odmiany fasoli szparagowej: żółtostrąkowa Undira i zielonostrąkowa: Paulinera i Arkana .Ostatnia z nich stanie się liderem w sprzedaży odmian dla przemysłu przetwórczego.

 - w roku 2011 firma nie rejestruje odmian. Prace hodowlane nie ustają, choć z uwagi na brak finansowania hodowli z budżetu państwa, nie mogą być tak intensywne jak w poprzednim okresie.

- w 2012 roku zrejestrowane zostają  odmiany ogórka gruntowego Avatar F1 oraz Słowiański F1. Odmiany te zapoczątkowują serię nowych form ogórka z uwzględnieniem większej odporności na mączniaka rzekomego oraz lepszego dostosowania się do wymogów producenta. Powstają także następne mieszańcowe odmiany marchwi: Ruta F1 oraz Anka F1 skierowane dla przemysłu.

- w roku 2013, firma rejestruje nową odmianę bobu Bolero, którego masa 1000 świeżych nasion przekracza 4 kg oraz odmianę mieszańcową marchwi dla przemysłu - Karmen F1

- w 2014 roku, nawiązując do popularnej odmiany Śremski F1, zostaje zrejestrowana odmiana  ogórka Śremski Nowy F1 , która do swojego poprzednika dodaje przede wszystkim odporność na mączniaka rzekomego. Powstaje też druga średniopóźna heterozyjna odmiana cebuli - Wega F1.

- w 2015 roku, „Spójnia” rejestruje pierwszą w swojej historii odmianę mieszańcową rzodkiewki - Salsa F1, która praktycznie od razu znajduje zainteresowanie wśród producentów tego warzywa. W tym czasie zostaje także zarejestrowana kolejna odmiana bobu - Rambos – również o bardzo dużych nasionach, z tym, że wcześniejsza od poprzedników.

- w 2016 roku na liście odmian zarejestrowanych przez Spółkę pojawia się nowa odmiana ogórka gruntowego Magnetar F1, charakteryzującą się większą, w porównaniu do innych odmian, odpornością na mączniaka rzekomego i walorami jakościowymi znajdującymi duże uznanie wśród producentów. Ponadto w omawianym roku zarejestrowana zostaje odmiana cebuli Soplica – pierwsza w historii Spółki odmiana o wydłużonym kształcie.

- w 2017 firma rejestruje odmianę fasoli szparagowej Batumi o zielonym strąku dedykowanej dla przemysłu przetwórczego. Jej walorami są: duża plenność, jednoczesne dojrzewanie i umieszczenie strąków na roślinie ułatwiające zbiór mechaniczny.

W omawianym okresie prace hodowlane przyczyniły się także do rejestracji kilku odmian w konwencji kolejnego zachowującego, które uzupełniały asortyment sprzedawanych przez Spółkę nasion. Były to: burak ćwikłowy Bonel i Forono, fasola szparagowa Sonesta, szpinak Matador NOE, sałata liściowa Flamenco oraz pietruszka naciowa Festival NOE.

Podsumowując ten okres, należy stwierdzić, że mimo braku finansowania hodowli z budżetu państwa prace hodowlane nie ustawały. Poziom i jakość hodowli zostały utrzymane. Spadło jednak jej tempo co pokazuje charakteryzowany wskaźnik rejestrowania odmian – 5,2 odmiany/rok. Okres ten wyróżnił się szczególnie hodowlą odmian mieszańcowych F1: marchwi, cebuli oraz rzodkiewki. Hodowla heterozyjna tych warzyw, także ogórka została oparta w dużym stopniu o badania ogólnej i specyficznej zdolności kombinacyjnej a także efektu heterozji dla wielu ważnych cech gospodarczych linii używanych do krzyżowania. Na tej podstawie sporządzona została wewnętrzna charakterystyka komponentów ułatwiająca dobór rodziców do tworzenia nowych kombinacji krzyżówkowych. Prace hodowlane były w tym czasie wspierane przez nowoczesne techniki hodowlane wykorzystujące w badaniach markery molekularne: identyfikacja rodzaju cytoplazmy w cebuli, określenie stopnia przekrzyżowania się materiałów hodowlanych sałaty w izolacji przestrzennej. Dział Hodowli udostępniał również swoje materiały hodowlane jednostkom naukowym w celu opracowania nowoczesnych technik mogących w przyszłości wspomagać hodowlę w następnych latach. O wartości odmian „Spójni” świadczyły wyniki, mocno rozwiniętych w tym okresie, porejestrowych badań odmianowych (PDO), prowadzonych przez COBORU, w których brały udział odmiany czołowych firm polskich i zagranicznych działających na polskim rynku.

 

Dzięki tym niezależnym doświadczeniom, Spółka zyskała cenną informację, że jej odmiany prezentowały bardzo wysoki poziom będąc lepszymi lub porównywalnymi w stosunku do znanych rynkowych standardów.

Jak wspomniano wcześniej prace hodowlane musiały być finansowane wyłącznie ze środków własnych Spółki pochodzących przede wszystkim ze sprzedaży nasion. Ta zaś w warunkach zaistnienia w tym czasie spadku koniunktury w rolnictwie, załamaniem się exportu do Rosji i Ukrainy, nie mogła być zadowalająca. Nadzieję dawała dobra sprzedaż najbardziej dochodowej w Spółce odmiany ogórka gruntowego Śremski, który jako heterozyjny mieszaniec pozostawał wyłączną własnością Spółki Spójnia. Niestety, już pod koniec 2009 roku odmiana tego ogórka została zgłoszona do rejestracji w Czechach przez poprzedniego Prezesa Zarządu, inż. Mariana Pędzińskiego. Pomimo intensywnych starań Spółki mających nie dopuścić do zarejestrowania powyższej odmiany, inż. Marian Pędziński, staje się kolejnym zachowującym odmianę ogórka Śremski F1. Niedługo potem przekazuje prawa do sprzedaży tej odmiany konkurencyjnej  firmie. Działania te, wprost uderzyły w żywotne interesy firmy Spójnia i stały się w konsekwencji dodatkowym i istotnym utrudnieniem w utrzymaniu hodowli. Rzuciły one również cień na działalność byłego prezesa i długoletniego twórcy wielu odmian. Pomimo tych niesprzyjających okoliczności Zarząd i hodowcy Spółki nie koncentrują się tylko na działaniach zachowawczych i obronnych, ale swoje wysiłki bardziej kierują na mobilizację do intensywniejszej pracy na rzecz wytwarzania nowych, bardziej konkurencyjnych odmian.

W tym czasie dokonano także weryfikacji zarejestrowanych przez Spółkę odmian wytworzonych w okresie dotowanym aby nie utrzymywać odmian „nierentownych” a dać miejsce nowym, lepszym jakościowo. W związku z tym wiele z nich, nie spełniających aktualnych wymagań rynku trzeba było skreślić z Krajowego Rejestru. Ilość odmian zarejestrowanych przez „Spójnię” w COBORU zamknęła się w 2017 roku w liczbie 99, a całkowita , biorąc pod uwagę odmiany nie rejestrowane urzędowo w liczbie 105.

Na przestrzeni 100-letnich dziejów „Spójni” w efekcie prowadzonych prac twórczych wyhodowano: 243 odmian warzyw, 180 odmian kwiatów oraz 12 odmian roślin okopowych

Pracownicy działu Hodowli i Laboratorium - kwiecień 2017

Pracownicy działu Hodowli i Laboratorium, kwiecień 2017

_____________________________________________________

 

Dyrektorzy

1921-1925 Jan Kalkstein

1925-1939 Leon Laudowicz

1939-1945 okupacja hitlerowska

Funkcje rzadcy pełnił Niemiec Paul Filip

1945-1968 Franciszek Wachowiak

1968-1980  Stanisław Kosse

1980-1991 Zygmunt Czubanowski

1991-2007  Marian Pędziński

2007-2009 po  Tadeusz Osiński

od 2009 Paweł Wachowiak - obecnie

 

Główni Hodowcy

Od 1921 Franciszek Ścieciński oraz Bolesław Lewandowski

1937-1939 Franciszek Wachowiak oraz Mieczysław Marciniec

1945-1968 Franciszek Wachowiak

1969-1972 Zbyszko Muszyński

1973-1975 Zbigniew Weber

1976-1994 Marian Pędziński

1995-1999 Adam Wąsik

1999–2000 Piotr Pieńkowski

2000 -2005 Marian Pędziński

od 2005 Wojciech Matuszak - obecnie

 

 

Kierownicy Gospodarstwa

Kadzewo:

15.02.1945– 1953r.  Wachowiak Piotr

1953–1974           Gidaszewski Stanisław

1974–1983           Śpikowski Feliks 

1983–1989           Balcerzak Grzegorz

1990-2017            Urbańczak Ireneusz; od 2011 roku kierował gospodarstwem Kadzewo i Nochowo

od XI 2017           Donaj Maciej - obecnie

 

Nochowo:

Do 1972 r             Bruździński Antoni

1972 – 1974          Śpikowski Feliks

1974 – 1983          Łukaszewski Piotr

1983 – 1994          Widomski Andrzej

1994  - 2010         Osiński Tadeusz ; od 2007 – 2009 p.o. Prezesa Zarządu


Obecnie Spółka gospodaruje na obszarze 706 ha, z czego 680 ha to grunty orne. Zatrudnia 105 pracowników.

Podstawowa działalność Spółki koncentruje się na:

- hodowli twórczej i zachowawczej roślin warzywnych

- produkcji nasiennej prowadzonej na własnych gruntach oraz w ramach kooperacji

- konfekcjonowaniu i sprzedaży nasion roślin warzywnych, kwiatów i ziół

- produkcji roślinnej

- produkcji zwierzęcej

 

W swojej strukturze  Spółka  podzielona jest na:

- Dział Hodowli

- Laboratorium

- Dział Handlu i Marketingu

- Dział produkcyjny obejmujący produkcję roślinną i zwierzęcą

- Dział Administracyjny

-----------------------------------------

 

 

 

 


 

Realizacja: Trol Intermedia

facebook